Terapia z psem – co to jest dogoterapia, popularne rasy do dogoterapii

Dogoterapia (kynoterapia – synonimy) jest swoistą formą, której coraz intensywniejszy rozwój na terenie Polski można zaobserwować od kilkudziesięciu lat. Udział psa do dogoterapii w trakcie zajęć ma za zadanie wspieranie emocjonalne oraz maksymalną poprawę zdrowia fizycznego i psychicznego.

Czym jest dogoterapia?

G. Drwięga i Pietruczuk Z. (2015) w swoim artykule ,,Dogoterapia jako forma wspierania rozwoju dziecka niepełnosprawnego” zwraca uwagę na budowę tego terminu. Według autorek, konstrukcja tego terminu zbudowana z dwóch elementów. Pierwszy element, pochodzący z języka angielskiego ,,dogo” (pochodna od słowa dog – pies) a drugi, ,,terapia” (therapeuticus – z języka greckiego leczenie, opieka). Polskie Towarzystwo Kynoterapeutyczne proponuję taką definicję dogoterapii: ,,jest to metoda wzmacniająca efektywność rozwoju osobowości, edukacji i rehabilitacji, w której motywatorem jest odpowiednio wyselekcjonowany i wyszkolony pies, prowadzona przez wykwalifikowanego kynoterapeutę”.

Zajęcia rozpoczynamy od rozpoznania możliwości wychowanka oraz wykorzystania opanowanych wcześniej umiejętności. Dzięki temu zachowujemy u dziecka poczucie bezpieczeństwa, które jest szczególnie istotne w pracy pedagogicznej i terapeutycznej, zwłaszcza przy pracy z udziałem zwierzęcia. Włączenie psa do dogoterapii w działania podejmowanie z dzieckiem, które nie chce uczestniczyć w zajęciach jest szczególnie pomocne w sytuacjach stresowych. Częstym motywem wykorzystania psa jest wykazywana przez podopiecznego niska motywacja do pracy, trudności w nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych, czy izolowanie się. Działa on w sposób stymulujący i pozwala dodatkowo zaangażować emocje w proces terapeutyczny. Dzięki temu zwiększają się możliwości przyswojenia ćwiczonego materiału. Podstawą zastosowania tego typu formy wspierania jest dostosowanie zajęć i ćwiczeń. Podstawą do dostosowania są indywidualne możliwości ucznia, jego wiek, dobór aktywności oraz preferencje i zainteresowania.

Psy szczególnie są pomocne w terapii z osobami zamkniętymi, z trudnościami komunikacyjnymi czy nieufnymi. Cecha ta jest szczególnie przydatna w pracy z osobami z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Sytuacja zajęć terapeutycznych, w których uczestniczy pies do dogoterapii jest mniej stresujące dla podopiecznego. Pies nie ocenia jego umiejętności, może być aktywnym uczestnikiem ćwiczenia, jakie wykonuje dziecko lub kontakt z nim może być formą nagrody za podjęty wysiłek. Kontakt z psem, przyczynia się do zmniejszenia zdystansowania się przez podopiecznego, co sprzyja odczuwaniu przez niego poczucia akceptacji oraz kształtowaniu postaw empatycznych. Obecność psa oddziałuje nie tylko jednostkowo. W trakcie zajęć grupowych obecność psa, uczestnicy łatwiej nawiązują kontakt ze sobą, wykazują lepsze nastawienie oraz panuje pośród nich lepsza atmosfera. W trakcie zajęć tego typu, ćwiczone są te umiejętności w zakresie kompetencji społecznych jak: czekanie na swoją kolei, wykonywanie poleceń, dopasowywanie swoich działań do norm w grupie czy realizacja obowiązków. Jest to najbardziej naturalne, sytuacyjne ćwiczenie, które jest niezwykle istotne w sytuacji osób z niepełnosprawnością intelektualną.

Korzyści płynące z zajęć dogoterapii odnajdujemy w niemal każdej sferze życia. Pies jest istotą żywą, która nie dokonuje oceny krytycznej, akceptuje człowieka. Jest to szczególnie istotne przy pracy z osobami zamkniętymi, nieśmiałymi. Pies do dogoterapii, który jest obecny na zajęciach przyczynia się do poprawy aktywności uczniów. Autorzy również wskazują na ogólne zmniejszenie poczucia samotności przez uczestników zajęć. Na uwagę zasługuje również fakt, że obecność psa w trakcie sytuacji stresowej w szkole, powoduje obniżenie ciśnienia krwi, tętna i poziomu stresu w stosunku, do sytuacji jego braku.

Reklama

W ujęciu społecznym pies do dogoterapii, może przyczynić się do zaspokojenia potrzeb kontaktów społecznych. Zapewnia on poczucie akceptacji i zainteresowania. Zwierzę skupia uwagę na człowieku, nagradza na polecenie terapeuty podopiecznego za trud włożony w wykonanie ćwiczenia. Nawiązuje interakcję, wykazuje zainteresowanie, czy też reaguje na rosnące napięcie uczestnika np. dając się pogłaskać. Pies przyczynia się w ten sposób do wyciszenia człowieka oraz przyzwala na kontenerowanie emocji. Pies działa w sposób motywujący na uczestnika terapii. Osoba uczestnicząca w zajęciach z udziałem zwierzęcia chętniej i pewniej wykona ćwiczenie w chwili, gdy obok będzie szedł pies. Obecność tego czworonoga dodaje pewności w działaniu, dostarcza przyjemności płynącej z współdziałania oraz zwiększa poczucie bezpieczeństwa.

Prócz niewątpliwych korzyści, w dogoterapii należy również zwrócić uwagę na możliwe przeciwwskazania do jej stosowania. Nadrzędnym jest występowanie alergii na sierść psa. Zarówno występującą u uczestnika zajęć jak i ewentualnego terapeuty, na którego zajęciach pies miałby być obecny razem z przewodnikiem. Na równi z alergią przeciwwskazaniem do dogoterapii jest występowanie wszelkiego rodzaju anomalii skóry takich jak owrzodzenia, infekcje, otwarte rany i zadrapania. Prócz przeciwwskazań natury somatycznej, możemy wskazać takie jak agresja podopiecznego wobec zwierząt czy paniczny lęk wobec nich. Obecność psa w procesie terapeutycznym i rehabilitacji niesie ze sobą wiele korzyści. Planując tą formę wspomagania należy dobrać aktywności w taki sposób, by korzyści płynące z dogoterapii miały możliwość oddziaływania w obszarach z trudnościami.

Reklama

Kto może uczestniczyć w zajęciach z psem?

Dobierając grupę na zajęcia dogoterapii należy wziąć pod uwagę specyfikę osób, które posiadają deficyty w danych obszarach. Ma to szczególne znaczenie, ze względu na holistyczne działanie psa na człowieka. Powołując się na G. Drwięgę (2015) i wspomniany wcześniej artykuł, warto wskazać jako predysponowanych do uczestnictwa w tej formie wspomagania rozwoju, osoby deficytami dotyczącymi sprawności fizycznej, psychicznej czy emocjonalnej. Dodatkowo autorka wymienia w grupach najczęściej obejmowanych tą formą zajęć osoby z niepełnosprawnością intelektualną, niepełnosprawnościami somatycznymi, fizycznymi czy niedostosowane społecznie. Wspomina ona również, o innej grupie osób, u której równie często wykorzystuje się ten rodzaj wspomagania w czasie zajęć terapeutycznych czy rehabilitacji. Należą do niej jednostki przewlekle chore, samotne zamieszkujące domy opieki czy też mieszkańcy hospicjum. Analizując skład grup uczestniczących w dogoterapii, najliczniej spotykaną kategorią wiekową są dzieci.

Uwzględniając rodzaj niepełnosprawności uczestników zajęć dogoteraputycznych, najczęściej napotykamy osoby z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową oraz somatyczną. W grupie często możemy dostrzec osoby z zespołem Downa, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, mózgowym porażeniem dziecięcym.

Niejedno imię dogoterapii

W momencie podjęcia decyzji, o włączeniu w proces terapeutyczny zajęć dogoterapii, należy rozpatrzyć możliwe jej formy. Dobierając najlepszą, należy wziąć pod uwagę indywidualne potrzeby jednostki bądź grupy. Podejmując decyzję, o włączeniu dogoterapii, jako formy wspomagającej należy ocenić, który z dostępnych typów zajęć będzie adekwatny do potrzeb naszego podopiecznego lub nas samych. Każdy z możliwych wariantów zajęć, jest prowadzony w określony sposób, dzięki czemu można dogoterapię stosować u wielu osób z różnymi potrzebami.

 Najpierw warto wspomnieć o Animal Assistend Teraphy (AAT). Są to zajęcia spełniające założenia typowej pracy terapeutycznej, jest najczęściej prowadzonym typem zajęć w ramach dogoterapii. Występują jako zajęcia zindywidualizowane, w trakcie ich trwania zachodzi bezpośredni kontakt pacjenta z psem do dogoterapii. Zawiera on określone scenariusz. Zajęcia prowadzi wykwalifikowany kynoterapeuta, wykorzystując odpowiednio przeszkolonego i certyfikowanego psa. W skład zespołu pracującego mogą wejść np. fizjoterapeuta, pedagog specjalny, psycholog. Zajęcia tego typu trwają 30 do 45 minut. Pies stanowi dodatkowe źródło motywacji do pracy. Wiąże się to z nagrodzeniem wysiłku dziecka włożonego w działania obecnością i kontaktem ze zwierzęciem.

Kolejny typ zajęć to Anima Assistend Education (AAE). Są to zajęcia, w których zwiększony nacisk został położony na edukowanie nie tylko podopiecznych, ale również ich rodzin czy środowiska szkolnego. W ramach zajęć szczególną uwagę przykłada się do prawidłowego zachowania wobec psa, nauki szacunku do innej istoty żywej, bezpiecznych kontaktów ze zwierzęciem itp. Najczęściej ten typ występuje w formie zajęć grupowych. Pies pełni rolę łącznika między prowadzącymi, a uczniami, działa wspomagająco oraz stymulująco. Prócz obecności terapeuty zajęcia prowadzi nauczyciel/ wychowawca. Podopieczny wykonuje swoje aktywności w obecności odpowiednio przeszkolonego psa do dogoterapii, co wpływa motywująco.

Następnym bardzo często wykorzystywana jest Animal Assistend Activity (AAA). Jest to z kolei najstarsza forma zajęć. Bazuje głównie na wszelkiego rodzaju aktywnościach z udziałem psów do dogoterapii. Ich nadrzędnym celem jest budowanie więzi emocjonalnej. Zakłada ona kontakt bezpośredni podopiecznego ze zwierzęciem i dąży do zaistnienia kontaktu między nimi. Interesującym jest fakt, że ta forma nie zawiera w sobie celów terapeutycznych, dlatego też nie prowadzi się tego typu zajęć według określonego scenariusza. Jest to możliwe dzięki somatycznej stymulacji, jakiej dostarcza pies oraz kontenerowaniu emocji. Możemy w nich wyróżnić dwa rodzaje zajęć: bierne i czynne. Typ bierny, zakłada aktywność z wyłączną obserwacją czworonoga. Często jest on wykorzystywany jako część wstępna do bardziej czynnej. Druga część – czynna, polega na zabawie z psem.

Ostatnim, a zarazem najnowszym typem zajęć dogoterapeutycznych jest Animal Assisted Intervention (AAI). Łączy on w sobie funkcję edukacyjną z terapeutyczną. Prócz kynoterapeuty, bierze w nim udział lekarz. Ten typ dedykowany jest głównie dla dzieci z problemem adaptacyjnym, osobom po traumatycznych przeżyciach oraz osobom starszym.

Rasy psów do dogoterapii

Nie wszystkie rasy psów nadają się do podjęcia bezpośredniej współpracy z człowiekiem w trakcie zajęć dogoterapeutycznych. Do dogoterapii wybierane są zwyczajowo psy rasowe, gdyż mamy w ich wypadku największą pewność, co do przejawianych przez niego cech a co za tym idzie z największym prawdopodobieństwem spodziewać się po nim określonych zachowań. Każda rasa psa posiada pewien zestaw najczęściej występujących cech osobniczych, które determinująco wpływają na jego zachowanie i jednocześnie pozwalają przewidzieć, jak będzie postępował w danej sytuacji.

Reklama

Psy do dogoterapii są najczęściej wybierane spośród ras psów pracujących, które zostały poprzez selekcję zostały stworzone do tego, aby ściśle współpracować z człowiekiem w bardzo różnych środowiskach i sytuacjach. Psy te powinny być posłuszne, cechować się wysokim stopniem socjalizacji, wysokim progiem pobudliwości oraz chętnie podążać za poleceniami i wskazaniami przewodnika. Psy do dogoterapii najczęściej są wybierane spośród ras takich jak: Labradory, Golden Retrievery, Cavalier king Charles spaniel, Nowofundland, Alaskan malamute, Siberian Husky czy Beagle.  W zaleceniach dotyczących wyboru psa do dogoterapii znajduje się zapis, że nie powinny brać udziału w tej formie zajęć psy ras uznawanych ustawowo za agresywne. Rasy, spośród których nie należy selekcjonować psa do dogoterapii to: amerykański pit bull terrier, pies z Majorki, buldog amerykański, dog argentyński, pies kanaryjski tosa inu, rottweiler, akbash dog, anatolian Karabach, moskiewski stróżujący oraz owczarek kaukaski.

Golden Retriever jest to rasa psów które są często wykorzystywane w różnych pracach społecznych. Spotkamy je w wielu służbach użytku publicznego, np. w policji jak i w pogotowiach ratunkowych. Zawdzięczają to swojemu doskonałemu węchowi i słuchowi. Retrievery jako grupa różnych psów są często wykorzystywane również doskonałymi przewodnikami, w związku, z czym często spotykamy je u osób niepełnosprawnych i niewidomych. W kontaktach z człowiekiem zawsze zachowują rozwagę i potrzebny dystans.

Cavalier king Charles spaniel z racji swojego wyjątkowego charakteru i prospołecznych zachowań również znajdują zastosowanie w dogoterapii. Ze względu na ich rozmiar, często wykorzystuje się je do zajęć z dziećmi.

Nowofundlandy to typowe psy pracujące. Spokój, chęć do pracy i opanowanie sprawiają, że psy te doskonale sprawdzają się w terapii. Za wykorzystaniem nowofundlandów przemawia fakt, że rasa ta została wyhodowana jako współpracująca z człowiekiem. Kolejnym czynnikiem jest wygląd: kudłaty, duży i sympatycznie wyglądający pies kojarzy się dzieciom z ogromnym miśkiem. Gabaryty sprawiają, że nowofundlandy mogą być wykorzystywane do wielu ćwiczeń terapeutycznych.

Beagle: Psy te są niezwykle wesołe, pełne energii i żywiołowe. Pierwotne wykorzystywanie przyczynia się do tego, że są one niezmiernie odważne i zdolne do racjonalnego zachowania podczas różnorodnych sytuacji. Są oddane właścicielowi i szybko się przywiązują. Ważnym jest to, że mają wysoki próg pobudliwości, czyli ciężko wyprowadzić go z równowagi.  Z tego powodu te psy często stosuje się jako rasę psów do dogoterapii.

Zapisz się na newsletter!

Autor: Magdalena Kurek

Właścicielka dwóch uroczych psiaków, które uwielbia do szaleństwa. Po zakończeniu studiów planuje udać się na zagraniczny wolontariat w ośrodku dla zwierząt.

Reklama

Podobne artykuły

Reklama

Czytaj dalej

Dodaj komentarz

Reklama